Te gast bij Café Weltschmerz

“Wat er niet is, kan niet geopenbaard worden. In het NRC-onderzoek naar misstanden rond het persoonsgebonden budget (pgb) blijkt relevante informatie verdoezeld te zijn door deze nooit op papier te zetten. Daarmee is de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob) effectief buitenspel gezet. Zo ontstaan twee realiteiten: een werkelijkheid in documenten en een parallel universum in de praktijk. Bij de besteding van miljarden aan belastinggeld is dat niet wenselijk, maar helaas wel de dagelijkse praktijk. De Tweede Kamer en het ministerie van Binnenlandse Zaken laten het toezicht volledig schieten.”

Brenno de Winter is onderzoeker. Zijn onderwerp is IT en veiligheid. De Winter heeft ca. 2000 Wob (Wet openbaarheid bestuur) verzoeken gedaan. Er is volgens De Winter grote angst bij de overheid om documenten vrij te geven. Terwijl iedere burger in principe een beroep kan doen op de Wob blijkt dat de overheid het gebruik moedwillig frustreert. De overheid weigert bijvoorbeeld uit zichzelf aan te geven welke documenten er over een onderwerp aanwezig zijn en vervolgens worden bij aanvraag de documenten massaal geweigerd. Volgens De Winter kan je niet een maatschappelijk debat voeren bij het ontbreken van kennis over de inhoud. De overheid beroept zich bij weigering argumenten vaak op een waslijst van argumenten. Waarbij de risico’s voor de staatsveiligheid en de privacy van betrokken personen maar al te gemakkelijk centraal staan. Deze geheimzinnigheidscultuur maakt het onmogelijk hulp te verlenen bij organisaties die ontsporen, zoals bij de PGB en om te leren van fouten. Nederland is het enige land in Europa waarbij de informatie architectuur niet op orde is. Men weet niet welke documenten aanwezig zijn en het nazoeken en informeren daarover wordt gaandeweg gefrustreerd. Veel documenten worden daardoor niet gevonden of zelfs achtergehouden.

Waarom mag ik geen digitale handtekening zetten voor GeenPeil?

Volgens deze regering moet in 20172019 de overheid in alle gevallen digitaal met de burger kunnen communiceren. Dus zou het logisch zijn dat bij nieuwe wetten meteen kansen worden benut. Dat blijkt toch vies tegen te vallen. Digitalisering zit bij de overheid nog niet in het bloed.

Op mijn bureau ligt al weken een briefje om het verzoek van GeenPeil om een referendum te organiseren over het associatieverdrag tussen de Europese Unie en de Oekraïne. Of ik voor of tegen ga stemmen weet ik nog niet, maar het is belangrijk dat wij ons hierover kunnen uitlaten. Sinds 1 juli bestaat namelijk de wettelijke mogelijkheid om een referendum aan te vragen.

Veel gedoe

Recentelijk werd duidelijk dat de verzoeken voor een referendum veel werk voor de Kiesraad zijn. De oorzaak daarvan ligt vooral in het werk dat er moet gebeuren om handtekeningen te controleren. De ondertekenaars moeten namelijk wel in de Basisregistratiepersonen voorkomen en dat nazoeken is heel veel werk.

Het werken met fysieke post is ook gedoe voor zowel de burger als de mensen van GeenPeil. Zij verzamelen de handtekening en sturen dat door. Er is namelijk geen optie om dit digitaal te doen. Voor een nieuwe wet een erg ouderwetse manier van werken.

Eenvoudiger

Het leven zou veel eenvoudiger zijn als het inzamelen van handtekeningen ook elektronisch zou kunnen worden gedaan. Omdat je niet anoniem bent, is daarvoor het gebruik van DigiD een logische keuze. Dat gebruiken we bijvoorbeeld al voor het doen van belastingaangifte. Bovendien is het verschijnsel van een digitale handtekening inmiddels al jaren in de wet verankerd.

Als we de handtekeningen voor referenda elektronisch zouden doen (naast de papieren handtekening) dan wordt het proces fors vereenvoudigd. Bij de digitale handtekeningen kun je de controle volledig geautomatiseerd doen. Dat bespaart ook kosten en de online campagne van GeenPeil zou meteen ook zorgen voor boter bij de vis.

Er is een forse lobby om stemcomputers terug te krijgen, waarbij keer op keer uit onderzoek blijkt dat de anonimiteit en de controleerbaarheid een probleem zijn. Maar mensen blijven aan dat dode paard trekken. Nu heb je een proces waar technologie echt verschil kan maken en niemand die daar iets mee doet. Dat is toch bijzonder voor een overheid met grote digitale ambities.