Plasterk blijft vechten tegen transparantie

Nadat de Tweede Kamer op eigen initiatief een nieuwe wet voor transparantie heeft aangenomen, wil Ronald Plasterk door met de oude wet: maar dan minder transparant.

Nog geen maand geleden stemde het parlement voor de initiatiefwet van GroenLinks en D66 om de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) te vervangen door de Wet open overheid (Woo). Een historische stap. Het gevolg is dat meer overheidsinformatie in openbaarheid mag en de burger minder lang hoeft te wachten.

Onfatsoenlijk

Maar voor de Eerste Kamer zich over de wet kan buigen heeft Plasterk een tweede wet ingeschoten bij het parlement. Die wet borduurt voort op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Om te voorkomen dat golddiggers de wet misbruiken moet er een aanpassing komen: de dwangsom moet worden afgeschaft door wettelijke termijnen een onderdeel van overleg te maken. Ofwel: de burger de rechtspositie af te pakken.

Niet alleen is de methodiek ‘wacht maar tot je een ons weegt’ onfatsoenlijk, maar ook de gang van zaken. Het probleem van de golddiggers is namelijk in de Woo al opgelost en daarover heeft de Tweede Kamer al beslist. Probleem gefixt dus. Door nu de initiatiefwet van het parlement te doorkruisen met een eigen, mindere wet is ronduit onfatsoenlijk.

Dat documenten zo slecht toegankelijk zijn bij veel overheden valt onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. En u raadt het al: echt meters maakt Plasterk niet met het fixen van de oorzaak van het laat beslissen op informatieverzoeken: de slechte systemen. Weer onfatsoenlijk, zeker als je beseft dat de Woo wél op die problemen ingaat. Dat is dus drie maal onfatsoenlijk.

Haast

Natuurlijk is er een redenering om dit onfatsoenlijke goed te praten. De minister heeft namelijk haast om dit probleem te fixen. Anders vloeit er zoveel geld weg. Daarom is het ‘spoedwetje’ nodig. Maar de spoedwet heeft wel twee jaar op zich laten wachten. In juni 2015 sprak de kamer er al over.

Dat de behandeling bijna een jaar heeft stilgelegen is op initiatief van Plasterk zelf. Hij schrok van een PvdA-motie. Die stelt namelijk dat de burger wel naar de rechter mag stappen wanneer de overheid de wettelijke termijnen aan de laars lapt. Inmiddels is die motie aangenomen … tijdens de behandeling van de Woo. Dus de spoed is nogal een misbruikt argument.

Sans gêne

De Tweede Kamer zou zich geschoffeerd moeten voelen door het überhaupt inbrengen van deze wet, de schijnargumenten van ‘spoed’ en de gebrekkige informatievoorziening. Deze wet reageert zeven jaar sinds de introductie op een probleem dat inmiddels door het parlement al is verholpen en hoopt duidelijk dat de Woo er nooit gaat komen. Ondertussen raakt het de rechtspositie van de burger. Plasterk is echt sans gêne en echt onfatsoenlijk bezig.

 

Waarom is de VVD zo tegen transparantie?

Als we iets kunnen leren van de Panama-papers dan is het wel dat transparantie helpt om louche zaken aan het licht te brengen. Daarom debatteert de Tweede Kamer woensdag over een wet om allerhande schijnconstructies rond transparantie af te dichten, maar de VVD voert het verzet aan. Waarom?

Na jaren van voorbereiding gaat het parlement over de Wet open overheid (Woo) debatteren. De wet voorkomt schijnconstructies waar overheden via schimmige verenigingen en stichtingen documenten aan transparantie onttrekken, dwingt betere digitalisering van documenten af, zou eindelijk eens zorgen dat er een lijst is van documenten die we in huis hebben en voorziet in een informatiecommissaris die helpt de zaakjes op orde te krijgen.

Advies, advies, nog meer advies

Maar de VVD verzet zich met hand en tand. Eerst riep de partij dat de Raad van State nog maar eens moest gaan kijken, maar bedacht zich toen dat die al een advies had uitgebracht. Dus die vlieger gaat niet op.

Vervolgens bedenkt de partij nu dat Actal advies moet uitbrengen. Dit is een adviesorgaan tegen regeldruk voor bedrijven, burgers, en beroepsbeoefenaren in de zorg, onderwijs, veiligheid en sociale zekerheid. Dit orgaan kijkt dus naar andere groepen en Maar het levert wel vertraging op.

En de VVD wil dat het BIT, het Bureau ICT Toetsing iets van de wet vindt. Dat is best grappig, want het beleid om digitalisering van documenten op orde te krijgen is een lopend project onder verantwoordelijkheid van een VVD’er. Normaliter toetst het BIT op bestaande programma’s of projecten van €5.000.000 of meer en dat is er met deze wet nog niet.

Waarom het maken van een documentenlijst vijf miljoen of meer moet kosten met beschikbare oplossingen, is mij een raadsel. Maar het levert opnieuw vertraging op.

Niet in mijn tuin

Toch is dat niet alles. De VVD verzet zich ook tegen het plaatsen van de Tweede Kamer onder transparantie, want een ambtenaar moet openbaar opereren maar een volksvertegenwoordiger kennelijk niet. Verder zijn er amendementen om veel misbruikte weigeringsgronden overeind te houden en de schijnconstructies om documenten aan het publiek te onttrekken in stand te houden. Transparantie is leuk, maar niet als het jezelf betreft. Dus is ook de bestuurdersclub VNG tegen.

Natuurlijk zegt de partij tijdens het debat enorm voor transparantie te zijn. De problemen van gebrekkige transparantie legt de partij bij de cultuur. Vreemd genoeg is deze partij dan ook weer tegen een informatiecommissaris die juist in veel landen in Europa leidt tot een andere cultuur.

Na alle affaires met frauderende VVD-bestuurders zou je verwachten dat de partij iedere schijn van schimmigheid zou vermijden. Het tegendeel is echter waar. Met de nieuwe wet zou er veel openbaar worden van wat nu verborgen blijft. Kennelijk zitten daar zaken tussen die voor sommige partijen echt te gevoelig zijn. Komende dinsdag wordt er gestemd en dat is openbaar. Dan kunnen we in alle transparantie zien wie echt wat te verbergen heeft.

Minder geheimen, minder voorlichters: het kan!

Nederland is geen transparant land. Een initiatiefwet van GroenLinks moet een unieke kans bieden om dat te gaan oplossen.

Wie probeert de inhoud van beleid te begrijpen en de uitwerking te toetsen is aangewezen op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Daarmee kun je de overheid vragen interne documenten aan iedereen te openbaren. Eigenlijk schrijft de wet ook voor dat documenten ook actief moeten worden geopenbaard, maar dat gebeurt in de praktijk maar mondjesmaat.

Dus moet je de overheid vragen een besluit te nemen door een Wob-verzoek in te dienen. Na duizenden procedures kan ik niet anders dan concluderen dat dat een ware martelgang voor de journalist en rechtzoekende burger is. Maar er is geen keus als je de onderste steen boven wilt krijgen. Ik doe het vaak en deel de resultaten zoveel mogelijk via mijn website.

Maar wie Wobt moet wel over een dikke huid beschikken. Voorlichters laten je gerust weten persona non-grata te zijn als je het lef hebt je verzoek door te zetten. Verschillende overheden begrijpen verzoeken verkeerd en weigeren overleg. Terwijl openbaarheid de norm is, worden verzoeken en weigergronden steevast in het nadeel van de burger geïnterpreteerd. In 2009 kreeg ik communicatie in handen waaruit bleek dat ambtenaren van verschillende gemeenten actief aan het bedenken waren hoe ze mij het beste konden dwarszitten.

Rekeningen sturen was toen de meeste effectieve manier van journalistje pesten en al snel werd dat voor gemeenten standaard. Maar na het vaker bezoeken van de rechtbank dan een gemiddelde draaideurcrimineel gingen duizenden euro’s aan rekeningen van tafel. Koepelorganisaties, die uit publiek geld worden betaald, bemoeien zich wel met beleid maar onttrekken zich aan de Wob. Met één zaak ben ik nu bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De uitslag komt over een paar jaar. En de maandenlange termijnen die in de wet vastliggen worden bijna stelselmatig maximaal benut of overschreden. Soms wacht ik maanden op één velletje A4.

Nieuwe WOB
In landen als Zweden, Denemarken, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Bulgarije is transparantie beter geregeld. In Noorwegen kun je gewoon online documenten bestellen. Die krijg je soms binnen een uur en soms na de maximale periode van drie werkdagen. Wetenschappers roepen al langer dat Nederland beneden de standaarden van een open maatschappij functioneert. Ook de politiek ziet dat in. GroenLinks-kamerlid Mariko Peters heeft maandenlang gewerkt aan een initiatiefwet die ons stelsel moet moderniseren. Zelf heb ik hier ook input aan mogen leveren.

Het resultaat is een reveille voor een transparantere overheid. Veel problemen hebben in mijn ogen met de structuur van de overheid te maken. Bijvoorbeeld: de ICT moet veel beter door documenten beter te registreren. Ambtenaren hoeven dan niet meer maanden te zoeken. Ook worden uitzonderingsgronden aangescherpt, zodat regels voor weigeren niet meer misbruikt worden om maar onder transparantie uit te kruipen.

Besluiten moeten beter en meer in lijn met de geest van de wet worden genomen, zodat transparantie weer voorop komt te staan. Van veel informatie wordt nu geëist dat ze actief openbaar worden. Daar hoef je dan als burger niet meer om te vragen. Een enorme verbetering voor zowel burger als de ambtenaar in tijd en irritatie.

Maar de mooiste stap is wel de introductie van een informatiecommissaris. Deze persoon geeft toestemming om termijnen te verlengen, kan ambtenaren onder ede horen en neemt een onafhankelijk besluit als de burger het niet met het besluit eens is.

Dat laatste bespaart de bezwaarfase. Nu doet de beslissende overheid dat zelf. Een tijdrovend proces, waarbij het vaak voelt als college over de wet geven. In de persvrijheidsmonitor (pdf) van 2011 werd ook de slechte kwaliteit van besluiten gehekeld. Door de onafhankelijkheid van de informatiecommissaris zie je in landen als Ierland een drastische afname in het aantal juridische procedures bij de rechter.

Follow the money
Ook wordt de wet logischer doordat we ook publiek geld kunnen volgen. Wie geld van de belastingbetaler aanneemt moet daar ook verantwoording over te durven af te leggen. In andere landen worden daardoor nog wel misstanden aangetoond en dat zal ongetwijfeld ons het nodige geld gaan besparen.

En er is oog voor de ambtenaar. Er zijn enkele galbakken die alleen maar verzoeken indienen om overlast te geven. Als daar echt sprake van is dan kan een verzoek worden geweigerd. Daarvoor moet dan wel de informatiecommissaris worden overtuigd.

Eindelijk gaan we invulling geven aan de slogan ‘de overheid dat ben jij’. De eerste stap is nu een publieke consultatie voor feedback en een wedstrijd om de mooiste preambule bij de wet te schrijven. Daarna kunnen we – als de politiek ook voor meer openheid, beter ICT en dus kostenbesparingen wil stemmen – beleid beter begrijpen. Wobs zijn niet om te pesten, maar om dingen te duiden en het liefst zaken die beter kunnen. Een mooi Nederland is voor mij een land met minder geheimen en meer gefundeerd vertrouwen. Poltici, geef me wat ruimte om mijn werk te doen!

Vervoersbedrijven klagen over kosten OV-chipkaart

AMERSFOORT – Diverse vervoersbedrijven beklagen zich over hoge kosten en gebrek aan transparantie van het bedrijf achter de OV-chipkaart. Ze eisen daarom medezeggenschap, maar worden het over de voorwaarden niet eens. Dat blijkt uit een brief die de Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland, een collectief van Connexxion, Arriva, Veolia en Syntus, naar Trans Link Systems (TLS) heeft gestuurd. Lees het verhaal op Webwereld.

Journalist in hoger beroep tegen Wob-vonnis VNG – PERSBERICHT

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is geen bestuursorgaan waarop de Wet openbaarheid van bestuur van toepassing is. Dat heeft de bestuursrechter in Arnhem bepaald. Praktisch gesproken betekent dit dat de VNG documenten over falend ICT-beleid niet hoeft te openbaren. De zaak was aangespannen door onderzoeksjournalist Brenno de Winter, die van mening is dat de beleidsdocumenten onder de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) horen te vallen. Maar aan die inhoudelijke toetsing kwam de rechter niet toe. De Winter tekent hoger beroep aan bij de Raad van State.

Aanleiding voor de zaak was de uitvoering van een belangrijk onderdeel van het Nationaal Uitvoeringsprogramma van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit ICT-beleid is belangrijk bij de modernisering van gemeenten en ondervindt de nodige ernstige problemen. Toen de VNG weigerde openheid van zaken te geven over het verloop van dit programma, omdat ze daartoe niet verplicht zou zijn, stapte De Winter naar de rechter. Inmiddels is duidelijk dat de gemeentelijke belangenbehartiger veel te verwijten valt bij het falen van dit ICT-beleid. Lees de rest van het persbericht en de uitspraak op BigWobber.nl.

D66 wil overheidstransparantie op Europees niveau afdwingen

BRUSSEL – Landen als Nederland moeten desnoods via Europese regelgeving worden gedwongen burgers meer toegang tot overheidsdocumenten te geven. Daarom start europarlementariër Marietje Schaake (D66) een onderzoek. Wie nu openheid over beleid vraagt, verzand met de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) in een woud van regels. Ook beantwoording is vaak erg traag. Nederland hoort volgens kenners bij de achterhoede landen op het gebied van transparantie. Op een bijeenkomst over persvrijheid in Brussel maandag vertelt Schaake aan NU.nl serieus onderzoek te doen om die situatie te veranderen. Lees het verhaal op NU.nl.

Europarlement dwingt openheid ACTA af – UPDATE

Boze europarlementsleden zijn het achterkamertjesgedrag van de Europese Commissie over ACTA spuugzat. Documenten moeten openbaar worden. Een resolutie daarover is vrijwel unaniem aangenomen.

Uiteindelijk stemden van de ruim 700 politici niet meer dan 13 mensen tegen de resolutie. Daarin eist het parlement absolute openbaarheid, geen three strikes-beleid en als er zoiets komt altijd de tussenkomst van een rechter en is ook het doorzoeken van gegevensdragers zonder concrete verdenking uit den boze. Het document bevat verder een klaagzang over het feit dat veel landen buiten ACTA worden gehouden en het gebrek aan het benutten van bestaande organisaties, zoals de WTO (wereld handelsorganisatie). Lees het verhaal op Webwereld.