Wijzigingen Wiv stap vooruit, maar onvoldoende

De voorgestelde aanpassingen op de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017) na de uitslag van het referendum zijn concreet en een verbeteringen. Toch haalt het niet de echte pijnpunten weg. Wat mij betreft een gemiste kans.

Restrictiever

Dat er nu restrictiever wordt gekeken naar welke landen de inlichtingendiensten gevoelige data over bijvoorbeeld Nederlandse burgers mogen uitleveren, is een goede stap. De vraag is hoe publiek dat debat wordt gevoerd. Leveren wij gegevens bijvoorbeeld aan de VS uit? Maar een van de grootste pijnpunten blijft overeind: men mag data naar andere landen sturen zonder dat dit gefilterd of onderzocht wordt. Het blijft vreemd dat dit nog altijd overeind blijft. Want waarom gegevens over Nederlandse burgers naar andere landen sturen zonder te weten of het nuttig is.

Het laatste punt blijft ongelukkig. Andere landen leveren namelijk niet zomaar informatie over eigen burgers uit. Wij lijken hiermee meer data uit te leveren dan andere landen ons aan informatie gunnen. Vergelijkbare wetten in andere landen zijn restrictiever. Ook blijft onduidelijk hoe wordt voorkomen dat gesleepte data niet wordt ingezet voor economische spionage. In Nederland is dat verboden, maar in het buitenland niet.

Fundamentele rechten

Verder is het goed dat fundamentele rechten nu op de radar komen bij het inzetten van ongericht (slepen) van gegevens. Het logisch gevolg daarvan is dat je ook gaat kijken hoe je zo’n bevoegdheid vervolgens gerichter gaat inzetten. Ook het niet automatisch drie jaar bewaren van gegevens is een logische stap, omdat een inbreuk op rechten van mensen zo kort mogelijk hoort te zijn. Maar dit zijn ook precies twee van de punten waar zeer waarschijnlijk het Europese Hof voor de Rechten van de Mens over zou zijn gevallen.

Tot slot is het jammer dat het kabinet er niet voor gekozen heeft om het hacken van derden die volledig onschuldig zijn te schrappen. Juist Nederland zou beter moeten weten. In ons land is immers Diginotar gehackt met als doel verkeer van Iran naar vooral Google te kunnen tappen. In de nasleep ging het bedrijf failliet en had ons land ook forse schade. Los daarvan werd de hack gebruikt om dissidenten te hinderen.

Mene tekel

Samenvattend is dit een kleine stap in de goede richting. Het is niet te begrijpen dat nog altijd gegevens ongezien aan diverse andere landen worden verstrekt zonder dat bekend is dat dit iets oplevert of noodzakelijk is. Dat is ook ouderwets denken. Er zijn technische mogelijkheden om data veel slimmer en gerichter uit te wisselen. Dat die niet worden benut is een gemiste kans. Was de mensenrechtentoets ingezet, zouden we alleen gefilterde data uitwisselen en niet derden hacken dan was de wet echt een ander plaatje.