Kom ook op de Right To Know Day 2015: de Nederlandse editie

Op 28 september 2015 is het de Internationale Right To Know Day. Over de hele wereld wordt aandacht gevraagd voor het recht op informatie om niet alleen de overheid te kunnen controleren, maar ook met inhoud aan het debat te kunnen meedoen. Ook in Nederland organiseren we de dag en wel in de Bibliotheek van de Gemeente Den Haag.

In het hoofdprogramma wordt een Wob-rechtszaak nagespeeld tussen een notoire Wobber (Mike Muller, Telegraaf) bijgestaan door Jan Willem Severijnen die normaliter namens de overheid procederen en een bestuursorgaan bijgestaan door Brenno de Winter, die normaliter juist tégen de overheid procedeert. André Verburg, bestuursrechter bij de Rechtbank Midden-Nederland, leidt de zitting tussen de kemphanen in goede banen. Getuigen die toelichting geven over specifieke problematieken zijn:

  • Astrid Oosenbrug, kamerlid PvdA
  • Arjan El Fassed, directeur Open State Foundation
  • Prof. Mr. Bernd van der Meulen, Hoogleraar Recht en Bestuur
  • Roger Vleugels, Wob-guru van het eerste uur
  • Milja de Zwart, Gemeente Den Haag

Daarnaast zijn er workshops om nadere verdieping te krijgen:

  • Initiatiefwet: Wet open overheid – Linda Voortman, kamerlid GroenLinks
  • Wet hergebruik: Arjan El Fassed
  • Complexe vraagstukken bij het Wobben: Brenno de Winter
  • Een wandeling door het archief van de Gemeente Den Haag

Na de workshop zal de rechter uitspraak doen en de aanwezigen gelasten te genieten van een netwerkborrel. U kunt zich hier aanmelden:

[wufoo username=”bigwobber” formhash=”m1exgzh61r1ceci” autoresize=”true” height=”900″ header=”show” ssl=”true”]

Aanmelden is kosteloos, maar een bijdrage om de dag nog leuker te maken is welkom op NL80 KNAB 0741 0600 35 tnv Bigwobber.nl

Locatie: Bibliotheek Den Haag, Spui 68

U bent welkom op 28 september vanaf 13:00. Het programma begint om 13:30

De Right To Know Day wordt mede mogelijk gemaakt door: de Nederlandse Vereniging van Journalisten, NU.nl, RTL Nieuws, de Open State Foundation en Bigwobber.nl.

Met dank aan de Gemeente Den Haag voor de gastvrijheid

Spreekt de minister de waarheid over waarborgen medisch geheim?

Waar minister Edith Schippers in 2014 nog beloofde dat gegevens over declaraties niet tot patiënten te herleiden zijn, blijkt dat nu wel het geval te zijn. De stelt de NZa tijdens een zitting bij de bestuursrechter in Amsterdam.

De zaak draait om de vraag of we mogen weten wat zorgaanbieders declareren. Mijn klant, de Open State Foundation, wil deze gegevens in de openbaarheid krijgen. Die informatie wordt namelijk aan de Nederlandse Zorgautoriteit(NZa) gestuurd. Omdat de belofte is dat deze declaraties niet tot de persoon te herleiden zijn, zou de privacy – dus het medisch geheim – niet in het geding zijn.

Maar tijdens de zitting stelde de NZa dat de anonimiteit niet altijd kan worden gegarandeerd en ging zelfs een stap verder door te stellen dat de anonimiteit in sommige gevallen zonder noemenswaardige inspanning op te heffen is in zeer specifieke gevallen. Ofwel: ons medisch geheim is niet altijd gegarandeerd, omdat deze gegevens soms tot de persoon te herleiden zijn en ook niet-artsen van de NZa erbij kunnen.

Dit staat haaks op het beeld in dat minister Edith Schippers in antwoord op kamervragen schetste:

“Het is een feit dat het DIS een zeer omvangrijke database is die gegevens bevat die – indien deze tot identificeerbare individuen herleidbaar zouden zijn, wat niet zo is – privacybelastend zouden zijn.”

en

“Bij pseudonimisering van persoonsgegevens worden de identificerende kenmerken van personen op een zodanige manier (vooraf) versleuteld en omgezet in een pseudo-identiteit, dat de werkelijke identiteit van de betreffende personen niet meer te achterhalen is. Direct identificerende gegevens worden dubbel versleuteld (oftewel dubbel gepseudonimiseerd) voordat ze worden opgeslagen in het DIS: de eerste versleuteling wordt uitgevoerd door de zorgaanbieder die de gegevens aanlevert en de tweede versleuteling door een externe, onafhankelijke organisatie, ZorgTTP (Zorg Trusted Third Party) genaamd. De pseudonimisering is zo ingericht dat deze onomkeerbaar is en daarmee dus niet meer herleidbaar tot individueel identificeerbare personen.”

Hiermee geconfronteerd in de rechtbank stelt de NZa nog steeds dat er ‘randen in de database zitten’ waar medische informatie toch naar personen te herleiden zijn. In hoeveel gevallen dit zo is, vindt de NZa niet haar taak te onderzoeken. Na de zitting is de vraag nu of minister Schippers de Tweede Kamer bewust een beeld heeft voorgespiegeld dat niet strookt met de realiteit, bewust de waarheid verdraaide of de NZa de minister niet juist informeerde. Wie het weet mag het zeggen…

Beveiligingsupdate: Hans de Raad over het veiliger e-mailen

Als je een e-mailbericht stuurt. Hoe veilig is dat eigenlijk? Vaak voelt dat vertrouwt aan. Maar kunnen andere partijen meelezen met onze berichten? En als dat kan wat kunnen we daartegen doen? Beveiligingsexpert Hans de Raad van OpenNovations praat daarover met Ad Reuijl van het CIP.

 

Wilt u meer weten over risico’s van e-mail of encryptie, lees dan verder

“Beveiligingsupdate: Hans de Raad over het veiliger e-mailen” verder lezen

Mogen we weten wat zorginstellingen declareren?

Minister Edith Schippers heeft 2015 uitgeroepen tot het jaar van transparantie in de zorg. Een belangrijk onderdeel daarbij zijn de kosten in de zorg, omdat deze blijven stijgen en daarom moeten er pijnlijke keuzes worden gemaakt. Maar openheid over bestedingen krijg je niet zomaar en dat wordt dus rechten.

Inmiddels heeft Schippers een lijst van 30 aandoeningen gepresenteerd waar meer openheid over moet komen. De behandeling van deze ziektes gebeurt in de meeste gevallen door het uitvoeren van verrichtingen, die in zogenaamde Diagnose Behandel Combinaties (DBC’s), zeg maar het product, worden gedeclareerd. Precies die declaraties wil een klant nu in de openbaarheid hebben.

Kosten beheersen

Lex Slaghuis van de Open State Foundation, een stichting die open data toegankelijk wil maken. Een thema dat veel aandacht krijgt, zijn de publieke uitgaven via subsidies of via de budgetten.

Een groot deel van ons belastinggeld gaat aan de zorg. De industrie kostte volgens CBS in 2014 ons zo’n €95 miljard (zo’n €5.630). De declaraties in de ziekenhuizen raken vaak het eigen risico en daarom maakt het nog wel uit wat er voor behandelingen wordt betaald door welke verzekeraar. Dat bepaalt keuzes en maakt ook uit: de prijsverschillen zijn soms behoorlijk extreem. Alleen op die prijsverschillen is veel te besparen.

Omdat ook er prijsverschil kan zijn wat een zorgverlener voor dezelfde behandeling aan verzekeraars rekent (en dus door ons wordt betaald) vroeg Slaghuis met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) de declaraties op bij de Nederlandse Zorgautoriteit, maar kreeg dit niet.

Concurrentiegevoelig

Dus stapte ik voor Slaghuis naar de bestuursrechter om de informatie toch in de openbaarheid te krijgen(dossier hier|LINK). Volgens de landsadvocaat zou het openbaar maken van deze gegevens de concurrentiepositie van de zorgverleners verzwakken en dus moet de informatie geheim blijven.

Wie een restitutiepolis heeft, mag altijd eerst een behandeling betalen en dan zelf declareren. Dan zijn de tarieven zichtbaar. Daarnaast is het wettelijk geregeld dat je bij de zorgverzekeraars de declaraties zelf kunt inzien, zoals in het voorbeeld van een fietsongelukje dat ik vorig jaar had.

eDeclaratie

Nog vreemder is dat iedereen een ziekenhuis mag opbellen en een prijsopgaaf mag vragen voor zijn eigen verzekeraar. Dus die concurrentiegevoelige informatie is ook niet zo’n geheim dat je het nooit achterhaalt. En dan zou het toch openbaar moeten kunnen zijn.

Privacy

Nog vreemder is het argument van de privacy. De gegevens die bij de NZA liggen zijn namelijk gepseudonimiseerd en zouden niet meer tot de persoon te herleiden moeten zijn. Tenminste dat schreef Minister Schippers in september 2014 nog in antwoord op kamervragen aan de Tweede Kamer:

“Bij pseudonimisering van persoonsgegevens worden de identificerende kenmerken van personen op een zodanige manier (vooraf) versleuteld en omgezet in een pseudo-identiteit, dat de werkelijke identiteit van de betreffende personen niet meer te achterhalen is.”

Nu beweert de landsadvocaat dat het toch mogelijk is in sommige gevallen te achterhalen wie er nou een behandeling naar een persoon te herleiden. Hoe dat werkt, blijft vaag maar zet wel het systeem van declareren onder druk. Bij de invoering van het systeem is beloofd dat de privacy niet in het geding zou zijn en opeens beweert de NZA toch patiëntengegevens te beheren.

Rechter

Of er declaratiegegevens openbaar mogen worden en welke dan precies is nu aan de bestuursrechter om te beslissen. Die hoort 27 augustus de zaak aan. Maar inzichten in de kosten is vaak een prima route om geld te besparen. Met budgetten van dit kaliber gaat dat dan al snel over honderden miljoenen of zelfs miljarden euro’s. Belangrijke informatie voor een land dat regelmatig pijnlijke keuzes om financiële redenen moet maken.

Meer lezen over deze zaak?

De volgende documenten rond de zaak zijn beschikbaar:

Wobben voor KiKa

Via de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) kunnen burgers de overheid om informatie vragen. Openbaarmaking is een plicht, een juridisch uitgangspunt, en geheimhouding hoort altijd een – gemotiveerde – uitzondering te blijven.

Maar de praktijk is weerbarstig. Ambtenaren maken met regelmaat misbruik van de Wob om gevoelige documenten achter te houden. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie is in mijn ogen daarin het dieptepunt. Zij maken het democratisch principe van geïnformeerd deelnemen aan het maatschappelijk debat kapot.

Zo wordt informatie rond het meekijken door de politie bij het pinnen via de camera, het aantal PRISM-achtige vorderingen bij sociale media, en het spioneren van reisbewegingen met de OV-chipkaart angstvallig geheim gehouden. Daardoor is nauwelijks te controleren in hoeverre de democratie functioneert en lijkt ons opsporingsapparaat op een oncontroleerbare geheime dienst.

Schadevergoeding
Toch blijf ik Wobben, omdat ik van mening ben dat over dergelijke onderwerpen verantwoording moet worden afgelegd. En wanneer het lukt informatie te bemachtigen blijken vaak interessante zaken. Zo weet u door een Wob-verzoek dat er in geen land in de wereld door de politie zoveel getapt wordt als in Nederland. (Inmiddels worden de cijfers regelmatig openbaar gemaakt en blijkt de politie het eigen record telkens te verbreken.)

Maar ondanks een sporadisch succesje blijft het modderen. Een nieuwe creatieve methode in het tegenwerken van rechtzoekende burgers kwam een paar jaar geleden in nieuwe wetgeving: de overheid moet een boete betalen aan een Wobber als niet tijdig over het verzoek wordt beslist en een termijn van twee weken voor ‘extra respijt’ is verstreken.

Maar vertraging is een nuttig instrument voor bestuursorganen, want veel nieuws is tijdkritisch. Die boete van maximaal 1260 euro wordt dan ook graag betaald – het is uiteindelijk niet hun geld. Daarnaast is het een koopje om een kritisch artikel over een misstand te voorkomen. En als klap op de vuurpijl wordt mij verweten de wet te misbruiken voor mijn eigen financiën, en word ik dus als misbruiker neergezet.

Kika
Dit tegenwerken van de transparantie ben ik meer dan zat en ik stel voor dat we het vanaf vandaag anders gaan doen. Wat mij betreft wordt ieder Wob-verzoek dat te laat wordt beantwoord met de Wet dwangsom benaderd en voor de rechter gebracht. Maar het geld hoef ik niet, dat mag direct worden overgemaakt op de rekening van KiKa. Daarmee redden we briljante geesten van een generatie die hopelijk snapt dat de overheid voor ons hoort te werken.

En laten we die maffe dwangsomwet alsjeblieft afschaffen. Hoe triest is het dat je wetgeving moet maken voor een overheid die zich niet aan de wet houdt?

Tot die tijd mag het Ministerie van Veiligheid en Justitie de dwangsommen naar KiKa overmaken. De eerste 1260 euro voor het geheimzinnig doen over het spioneren van pinnende Nederlanders, kan wat mij betreft naar giro 8118.

Eindelijk: vragen staat (weer) vrij

Het spreekwoord ‘vragen staat vrij’ heeft eindelijk weer inhoud gekregen in Nederland. Wie namelijk de overheid om informatie vroeg kreeg die kosteloos. Voor mij als journalist erg belangrijk, want ik stel veel vragen.

Een dertigtal gemeenten hield zich echter niet aan de wet en probeerde transparantie via leges te voorkomen: soms door geld te verlangen per vraag, soms door geld te vragen voor verslagen van gemeenteraadsvergaderingen, soms door de tijd voor het zoeken door te berekenen.

En u voelt hem aankomen: de gevraagde informatie blijkt keer op keer moeizaam vindbaar. Ik heb zaken voorbij zien komen waar gemeente A het gevraagde binnen een kwartier kon vinden, terwijl een andere gemeente daar maarliefst twee dagen voor nodig had. Prijskaartje: duizenden euro’s. Slechte archivering blijkt lucratief: het levert geld op en voorkomt dat burgers openheid krijgen.

Op kosten jagen
Toen ik in 2009 onderzoek deed naar falende ICT werd her en der echt alles uit de kast getrokken om transparantie tegen te gaan: een rekening werd naar mijn zojuist overleden vader gestuurd, ik werd voor bijna 30.000 euro aangeslagen, ik kreeg telefoontjes waar ik het advies kreeg om de informatie maar te laten schieten omdat ik het anders financieel niet zou trekken.

Een groep ambtenaren uit de regio Eindhoven ging zelfs zover om overleg te voeren hoe ze mij het beste kunnen dwarszitten. Het overleg lekte uit en duidelijk is dat ook hier het opvoeren van kosten de beste strategie wordt geacht om me dwars te zitten. “Ook is het mogelijk (indien verplicht) aan het verzoek te voldoen en een aantal legesrechten of andere kostenfactoren PER VERRICHTE arbeid (archief, analyse etcetera) op te voeren zodat mogelijk er wel ‘recht’ is op antwoord, doch dat dit behoorlijk in de papieren gaat lopen voor de aanvrager,” schrijft een ambtenaar dan ook.

Mag niet
Ik weersta de pesterijen en hou stand. In een zaak die voor de rechter in Den Haag kwam, werd duidelijk dat het opvoeren van kosten niet kan. We hebben als burger gewoon recht op transparantie. Daarna zou het diverse malen omvertrekken van de legesheffing een soort stempeltje halen worden. Iedere rechter stelt me in het gelijk.

Maar bij RTL loopt het anders. Hun gewonnen zaken waren voor de gemeenten reden om in hoger beroep te gaan bij het Hof en daarna bij de Hoge Raad. Wob-expert Roger Vleugels voert zijn procedures goed en met verve en hij wint dan ook keer op keer. Leges voor informatieverzoeken mag niet, en heeft nooit gemogen.

Jammer dat er iedere dag weer voor een transparante overheid moet worden gevochten en dat het niet in het DNA van alle ambtenaren zit. Sommige wel, want een ambtenaar uit Ede zei ooit tegen me ‘transparantie moet je niet doen, dat moet je gewoon zijn’. En met dank aan Roger Vleugels staat vragen weer vrij.

De hypocresie van het VUmc (1)

Het VUmc was al banaal met het heimelijk filmen van patiënten. Maar wat ze nu flikken is echt een gotspe in mijn ogen. Graag zou ik vertellen wat er loos is, maar een verbod weerhoudt me daarvan.

Vanaf het begin volg ik de zaak van het VUmc. Hoe kan het gebeuren dat kwetsbare mensen in het geniep met 35 camera’s worden gefilmd om daarna dat leed zonder toestemming uit te venten op nationale televisie? Het ziekenhuis roept om het hardst dat alles met de beste bedoelingen was en dat ervan geleerd moet worden. Ondertussen weigert het ziekenhuis concrete vragen te beantwoorden en dus moet je informatie elders zien te krijgen.

Onderzoek CBP
Het College bescherming persoonsgegevens (CBP) deed onderzoek en kwam tot de conclusie dat het VUmc in strijd met de wet handelde. Verdere informatie ontbreekt, maar die is er wel degelijk. Via de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) mag iedereen vragen die documenten te openbaren. Natuurlijk heb ik een verzoek ingediend en kreeg nul op rekest.

Er zijn partijen die namelijk bezwaar hebben tegen openbaarmaking. U mag raden welke. In ieder geval werd de informatie geweigerd met de volgende redenering: openbaarmaking kan leiden tot media-aandacht voor de zaak en het OM vreest dan dat getuigen in het geven van hun verklaring worden beïnvloed. En dat bij een zaak die niet bepaald onder de radar is gebleven.

Onbekende tegenstander
Ik ben het met dat besluit niet eens en wil daartegen procederen. Om dat te kunnen heb ik alle processtukken opgevraagd. Je wilt toch weten tegen welke redeneringen van wie je het opneemt. Eerst weigerde het CBP de stukken. Ik moest toch echt eerst aan het procederen zijn. Dit staat niet in de wet, maar om de lieve vrede heb ik daar toch maar gehoor aan gegeven. Dus zonder argumenten de procedure in om dan later echt naar de inhoud te mogen.

En ja hoor, na een week kwamen mijn processtukken. Nou ja, ik kreeg wel informatie, maar niet alles. Tegen wie ik het opneem is niet helder. Mijn vermoeden is dat dit een batterij advocaten is. Maar wie dat zijn, is een geheim. Niet echt handig als je overleg wil voeren om juridisering te voorkomen of stel dat je iemand onder ede wil horen. In het geval van de officier van justitie is het ronduit problematisch. Zijn of haar argumentatie houdt opheldering over het VUmc wel ten onrechte tegen en ik vind de redenering krom.

Geheimhouding
Maar niet alleen mijn tegenstanders zijn schimmig ook de bruikbaarheid. Het CBP gaf mij namelijk een de facto communicatieverbod met betrekking tot alles wat in die stukken staat. “Het betreft niet-openbare informatie die u niet mag verstrekken aan derden”, schrijft mevrouw Haasnoot-Van der Zwan mij dan ook. Zonder enige inperking betekent dit concreet dat ik ook over openbare informatie niet zomaar meer mag spreken. Ook niet in een doorgaans openbare bestuursrechtprocedure.

Geheimhouding kan ook alleen maar als er hele zwaarwegende redenen voor zijn of de eiser (ik dus) dat wil. Dat zijn van die gevallen waar er bijvoorbeeld een medisch dossier in het geding is. Maar daar gaat het hier niet om. Knap onhandig in het voeren van een procedure, want deze zaak haalt mogelijk de rechter en die zittingen zijn openbaar. Mijn ervaring is dat er bij mij nog wel eens journalisten in de zaal in de zaal zitten. Daar kan ik dus niet vrijuit pleiten als ik me bij dit verbod neerleg.

Gewoonlijk raadpleeg ik ook nog wel eens collega-wobbers hoe je een zaak moet insteken, maar dat mag ik dus niet. Dat zijn namelijk geen advocaten. Ook voer ik graag procedures in alle openheid, omdat de feedback behulpzaam is. Daarnaast vind ik het cruciaal dat mensen zien hoe transparantie vorm krijgt. Mijn eigen bezwaarschrift – hoe incompleet het nu ook wordt – blijft tijdelijk geheim. Het CBP holt zo wel mijn rechtspositie uit en dus moet ik me ook hiertegen verzetten. Nog meer procederen dus.

Averechts
Ondertussen weet ik niet welke grondslag er voor dit verbod is, welke straffen mij bij overtreding boven het hoofd hangen en waarom deze informatie geheim moet blijven. Gelet op de gegevens slaat dit nergens op. Ik interpreteer dit ook als een poging de journalist de mond te snoeren. Want ik mag u niet vertellen waarom ik het gedrag van het VUmc een gotspe vind. Maar ik kan wel zeggen dat wat ik in de stukken las bizar vond. Ook kreeg ik het gevoel dat het VUmc hypocriet is en niets heeft geleerd van de affaire.

En krijgt het CBP haar zin? Nee, want stilhouden van de VUmc-zaak werkt niet. Ik was er op uit naar een afronding van het dossier te komen. Nu wordt de procedure nieuwswaardig en daarna het echte nieuws. Het lijkt nergens op te slaan. Eerder werden een CBP-onderzoek naar het EPD geopenbaard en mochten we ook het overleg en de aanloop naar de OV-chipkaart zien. Ook kreeg ik in een dag CBP-documenten uit Noorwegen over Philips en privacy.

Waarom het VUmc moeilijk doet is voor u een vraag en voor mij een weet, tenzij u zelf ook een Wob-verzoek indient (pdf). Maar voor mij als journalist voelt deze gang van zaken niet goed.

De levensgevaarlijke geheimen van minister Spies

Om ‘misbruik’ van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) te stoppen, wil minister Spies de wet aanpassen. Haar enige doel lijkt om de overheid minder transparant te maken. En passant zet ze onze veiligheid op het spel.

Eventjes leek het goed te gaan in Nederland. GroenLinks-kamerlid Mariko Peters lanceerde een initiatief wetsvoorstel dat eindelijk expliciet maakt dat wij een recht hebben op overheidsinformatie. Ik ben over de plannen enthousiast, omdat ze veel problemen oplossen: de slechte staat van archieven wordt aangepakt, de overheid moet beter ICT inzetten, evident misbruik wordt aangepakt en het recht op informatie wordt de norm.

Tegenaanval
Maandag volgde de reactie van Minister Spies (CDA) van Binnenlandse Zaken: zij wil geen problemen oplossen, maar gewoon informatie niet langer toegankelijk maken. Daarmee zet zij de lijn van haar voorganger Donner voort. Die pleitte op de Dag van de Persvrijheid  voor inperking en introduceerde het begrip misbruik bij het vragen naar transparantie. Hij noemde expliciet journalisten als mensen die de Wob teveel gebruiken.

In de onderbouwing noemde hij het voorbeeld van een burger die wapenvergunningen opvroeg. Dat was een probleem, want het ontbreekt namelijk aan fatsoenlijke automatisering en dus is het teveel werk voor de politie. De vraag sloeg volgens hem nergens op. Even leek hij gelijk te hebben, totdat een man een paar weken later een bloedbad aanrichtte in een winkelcentrum in Alphen aan de Rijn. Toen bleek precies de wapenvergunning het probleem en nog erger: de informatiehuishouding was zo slecht dat we nooit zullen weten waarom het verstrekken van de wapenvergunning misging.

De dieptepunten uit de toespraak treft u hier aan (onderaan treft u de hele toespraak aan):

Dieptepunten toespraak Donner from Brenno de Winter on Vimeo.

Brandveiligheid
De oproep staat niet op zichzelf. Ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten wil dat het ‘misbruik’ wordt aangepakt. Zij kwamen bijvoorbeeld in het geweer tegen een Wob-verzoek naar brandveiligheid. De student werd onder druk gezet en moest een andere scriptie maken. Dat nog geen twee weken eerder een 19-jarige studente om het leven kwam waren ze kennelijk eventjes vergeten. Later zou blijken dat het nogal schort aan de brandveiligheid. Vorig jaar moesten nog honderden studenten geëvacueerd worden om een brand. Willen weten hoe het toezicht verloopt is kennelijk misbruik.

Ook het weten hoe een wet tot stand komt, moet volgens Donner maar geheim blijven. ‘Wetten zijn net als worstjes. Je kunt maar beter niet weten hoe ze gemaakt worden,’ stelde hij in zijn toespraak. Kennelijk was hij vergeten dat juist transparantie bij voedselveiligheid precies datgene is wat wetenschappers als norm stellen.

Aanpassing
Nu ligt er een wetswijziging voor, waarop we nog wel mogen reageren. Waarschijnlijk is de keuze die we hebben ‘ja’ of ‘ja graag’. Want ‘evident onredelijke verzoeken’ worden uitgesloten. Daarbij hoort ook dat verzoeken naar interne beraadslagingen meteen mogen worden afgewezen. Ook de macht van de voorlichter wordt groter, want als informatie in een andere vorm openbaar is mag u ook niet kijken naar de onderliggende stukken.

Ook mag een verzoek worden afgewezen als het om teveel documenten gaat. Ofwel: grotere en vaak gevoelige dossiers mag u niet meer zien. Nou ja, we mogen dan een stukje vragen en ons verzoek inperken. De ambtenaar die goed stuurt maakt het dan onmogelijk om nog inhoudelijk een mening te vormen. Daarmee wordt meteen ook eventjes de onderzoeksjournalistiek tot verboden grond gemaakt.

En als klap op de vuurpijl wordt een aantal wetten aangepast, zodat ze geheel of gedeeltelijk buiten de Wob vallen (Kadasterwet, Handelsregisterwet, Wegenverkeerswet, Kwaliteitswet zorginstellingen, Kwaliteitswet zorginstellingen, Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg en de komende Wet cliëntenrechten zorg). Tot zover transparantie over het Kadaster, de Kamer van Koophandel, veiligheid in de zorg en de verkeersveiligheid.

Misbruik
Voor mij, als regelmatig gebruiker van de Wob, is het beeld wel duidelijk. Nu al geldt het als misbruik wanneer er wordt gevraagd naar ICT-beleid. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie noemde ooit het vrijgeven van één velletje A4 een ‘groot en bewerkelijk’ Wob-verzoek. Daarom moest ik ook acht weken wachten tot ze het stuk hadden gevonden. Want het hele dossier van de kilometerprijs was daar kennelijk niet groter.

Natuurlijk is er wel eens sprake van misbruik, maar uit onderzoek blijkt dat die problematiek helemaal niet groot is. Ik durf te wedden dat de wetswijziging meer heeft gekost dan het eigenlijke onderzoek. En zelfs als een verzoek bewerkelijk is, dan komt dat echt door falen van de overheid zelf. Die heeft niet een goede registratie van documenten en zaken digitaal toegankelijk maken is al helemaal een gotspe. Dus het ‘misbruik’ van burgers komt eigenlijk voort uit onkunde van de overheid.

En het misbruik onder ambtenaren? Dat is wel groot. Verzoeken worden slecht uitgevoerd, er is geen goede kennis bij veel bestuursorganen, er worden documenten achtergehouden en zo kan ik nog wel doorgaan. Wob-expert Roger Vleugels heeft ooit al eens beschreven over het oneigenlijk gebruik van de Wob.

Een voorlichter van het ministerie van Spies vertelde mij dat hij niet kan uitsluiten dat journalisten worden getroffen door de wetswijziging. ‘Maar je kunt altijd naar de rechter,’ vertelde hij me. Dat wordt dus nog flink procederen voor me. En dan kom je uiteindelijk uit bij de Raad van State. En wie zit daar aan de knoppen? Juist: oud-minister Donner. Misschien moet ik maar iets anders gaan doen. Worst eten of zo.

Kijkt u dan nog eventjes mee naar wat het gevolg is voor mensen als we niet transparant zijn over wapenvergunningen?

Toespraak Minister Donner: