Spionage en naïviteit

“Over spionage moeten we niet naïef zijn”, roepen politici. Een slimme retorische zet om zonder feiten andersdenkenden aan de kant te zetten. Zo’n houding is niet behulpzaam bij dit complexe beveiligingsvraagstuk.

Digitale spionage is ernstig. Al langer dan een decennium maakt de AIVD van ieder jaarverslag gebruik om ons te wijzen op de digitale interesse die er in ons land bestaat. Nederland speelt politiek een belangrijke rol door de vele internationale organisaties die zich hier hebben gevestigd. Onze innovatie maakt ons een aantrekkelijk doelwit voor economische spionage. Jaarlijks worden terabytes aan waardevolle data gestolen.

Vier Russen werden ons land uitgezet, omdat ze via wifi bij gevoelige documenten van de OPCW wilden komen. Datzelfde viertal werd verdacht van de hack op de mail van de democratische partij tijdens de campagne van Hillary Clinton. De hack op de hotelketen Mariott zou Chinese spionage zijn. De Verenigde Arabische Emiraten hackten iPhones om zo journalisten en dissidenten in de gaten te houden.

Onze inlichtingendiensten hacken webcams en systemen van de Russen. De Britten houden via de hack op Belgacom een oogje in het zeil bij de Belgische regering en de NATO. Amerikaanse inlichtingendiensten hebben toegang tot data van alle cloud-partijen van Amerikaanse origine. Die praktijk is bekend sinds de onthullingen van Snowden. Wikileaks onthulde hoe inlichtingendiensten mee konden luisteren met smart-tv’s.

En dan zijn er nog de bedrijven die elkaar bespioneren. Een Nederlands informatiebeveiligings­bedrijf steelt aanbestedingsinformatie uit Singapore. In 2017 arresteert de FIOD een medewerker van een technologiebedrijf voor diefstal van bedrijfsgeheimen bestemd voor een concurrent. Een ERP-leverancier steelt miljoenen documenten van een concurrent.

Met deze overvloed aan voorbeelden die boven de radar zijn verschenen, wordt ook de politiek wakker. Zij roepen om vooral naar de afkomst van een leverancier te kijken. Zo vrezen politici Chinese spionage bij C2000. Nu is dit systeem bestemd voor operationele, vluchtige informatie en niet voor beleid en strategie. Daarnaast is het nog maar de vraag of zo’n aanval realistisch wel mogelijk is. Er zijn overigens normenkaders die precies dit gevreesde risico behoorlijk inperken. Maar toch…

Het kabinet belooft een Rusland- en China-strategie. Een nogal eenzijdige aanpak als u het mij vraagt. Het gaat bijvoorbeeld volledig voorbij aan spionage uit het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Verenigde Arabische Emiraten, Iran, Noord Korea enzovoort. En precies daar zit hem de kneep. Dergelijke beloftes illustreren de kortzichtige benadering van de problematiek. Er wordt niet gereageerd op concrete risico’s of feiten, maar door algemene angst te zaaien, wordt de illusie gewekt dat ‘men’ er bovenop zit.

Spionage is van alle tijden en alle landen. We moeten dan ook niet kijken naar de afkomst, maar naar de risico’s. Dat betekent beveiliging op orde brengen, due diligence bij de inkoop en normen hanteren. Daarop moeten we goed toetsen, oftewel: audits uitvoeren. In beveiliging is namelijk weinig ruimte voor lichtgelovigheid, een synoniem voor naïviteit.

Opheffen XS4ALL voor efficiëntie is een dure grap

Het voorgenomen opheffen van XS4ALL zou voor KPN wel eens veel kostbaarder kunnen blijken dan de efficiëntie die het ooit zou kunnen opleveren.

XS4ALL bestaat al sinds de dagen dat KPN nog analoge telefoon leverde en geen benul had wat dat internet eigenlijk was. XS4ALL is het laatste restje dat herinnert aan die begintijd. Maar de commotie die ontstond gaat over veel meer dan nostalgie en emotie. De diepgewortelde banden met de hackersgemeenschap zorgen niet alleen voor een ethische meerwaarde, maar zorgen ook voor een technische koploperspositie. Die zou je juist kunnen uitbuiten, in plaats van te elimineren.

Historisch trackrecord

Het trackrecord van XS4ALL is legendarisch. XS4ALL procedeerde met complexe en principiële rechtszaken tegen Stichting Brein en Scientology, het richtte de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom op, komt op voor privacy en veiligheid, heeft diepe worstels in de hackersgemeenschap. Kortom, XS4ALL staat dicht bij internetzaken die ons allemaal raken.

KPN’s trackrecord is anders. Het bedrijf incorporeerde eerder internetprovider Planet. Het historisch relevante nieuwsarchief werd vrijwel direct weggegooid. Het bedrijf vecht geen principiële rechtszaken in ieders belang tot de bodem uit en doet niet mee met de gezamenlijke wasstraat tegen DDoS-aanvallen van providers. Wel maakte het zich in het kader van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen druk over privacy door op een bijeenkomst te vragen wanneer ik het wél goed zou vinden als mijn gegevens voor andere doelen wordt gebruikt. Een principieel ander uitgangspunt dus.

Niet hetzelfde

KPN denkt dat de bedrijven wel in elkaar te schuiven zijn. Wie op de KPN-website komt merkt wat het verkoopargument is: ‘goedkoop’ en ‘voordeel’, terwijl XS4ALL als boodschap uitdraagt: ‘beste provider’ en ‘kwaliteit’. In het geval van ‘voordelig’ Telfort, is het opheffen van het merk te begrijpen, maar bij XS4ALL niet. Het technisch beheer en de zakelijke infrastructuur zijn anders. Maar het is ook méér dan dat: de cultuur, het activisme, het zelfstandige; dát zijn de elementen die XS4ALL zo sterk maken. En die je juist terug moet geven.

De Raad van Bestuur zal XS4ALL en hun fans ongetwijfeld zien als een stel ‘internethippies’. Maar de mix van zakelijkheid en idealisme is een krachtige: een internetpetitie krijgt op het moment van schrijven al steun van meer dan 45.000 mensen (bijna 20 procent van het klantenbestand van XS4ALL), de media-aandacht is wel erg langdurig en er is een actiecomité gestart met kennis van actievoeren, geld en een concreet plan. De Italiaans-Colombiaanse bestuursvoorzitter van KPN botst hier met een stuk Nederlandse cultuur. En Hollandse zakelijkheid: wij weten hier dondersgoed hoe je een winstgevend bedrijf nóg winstgevender kunt maken.

Innovatie

Groei, wat aandeelhouders graag willen, is niet vanzelfsprekend. Met een koers die al een jaar tussen de twee en drie euro schommelt (waar deze ooit ruim 43 euro was) ontbreekt geld om echt verder in glasvezel te investeren. Kennelijk is de situatie zo nijpend dat KPN grijpt naar de ‘efficiencyslag’. Zitten aandeelhouders daarop te wachten? Of willen zij een innoverend KPN zien dat met XS4ALL – bijvoorbeeld – een gouden kans heeft nu de kabelmarkt opengaat?

Spreken met impact

Soms krijg ik de vraag om voor een lezing mijn powerpoint-presentatie op te sturen. Soms kan dat niet door actualiteit en soms krijg je dan als feedback: ‘je hebt bijna alleen foto’s en afbeeldingen en nauwelijks tekst’. Dat is bewust. Want impact van een lezing zit in het verhaal niet in bullet-points.

De Vlaamse cabaretier Arnout Van den Bossche maakt met zijn sketch over Powerpoint heel duidelijk waarom het over het verhaal gaat. Hij slaat de figuurlijke spijker zeer vakkundig op zijn.

Cyberonderzoeksraad – rapport – De schade van e-mail

E-mail is een populair middel om informatie te versturen, maar het maakt organisaties zeer kwetsbaar. De mailbox is vaak verworden tot een onsamenhangend archief met hierin de jarenlange historie van organisaties, iets waar het in wezen niet voor is bedoeld.

De Cyberonderzoeksraad heeft een groot onderzoek uitgevoerd naar de gevoeligheid van e-mail. Meer dan 70 domeinnamen die op andere domeinen lijken, werden geregistreerd. Vervolgens werd gewacht op binnenkomende berichten. Er bleken ruim 15.000 e-mails binnen te komen. Na het filteren van spam en virussen bleven er zo’n 3.100 relevante berichten over.

Tussen deze berichten zaten gevoelige zaken als processen-verbaal, aangiftes, medische dossiers, rekeningen, kopieën van bankafschriften, kopieën van identiteitspapieren, bestellingen (zelfs voor spionageapparatuur), vorderingen, departementaal vertrouwelijke stukken en meer.

Het versturen van persoonsgegevens naar de verkeerde ontvanger blijkt uit de cijfers van de Autoriteit Persoonsgegevens met 64% van alle datalekken het grootste probleem. Ons onderzoek bevestigt dit beeld: tikfouten worden veel gemaakt en gevoelige data landt eenvoudig in de verkeerde handen.

Survivalgids voor de Digitale Jungle beschikbaar

De ‘Survivalgids’ voor de Digitale Jungle’ is uit! Vandaag presenteert Brenno de Winter het boek op de Dag van de Data. De eerste review verscheen op Computable met als conclusie:

Het boek wordt nergens belerend. De auteur slaagt erin de lezer zelfs te enthousiasmeren de informatiebeveiliging ter hand te nemen.

Bij BNR Digitaal vertelt Brenno over beveiliging en zijn boek. In Ede Stad gaat Brenno in op een aantal tips voor digitale beveiliging.

Voor een fysiek exemplaar kun je bij Bol.com terecht. Een eBook is hier beschikbaar (ook bij Bol.com). Wil je een gesigneerd exemplaar of grotere aantallen (met korting) bestellen stuur dan even een mailtje.