30 jaar Wobben: 30 jaar tobben

Een verjaardag die successen maar vooral ook gemengde gevoelens markeert

Onze Wob is dertig jaar oud. Onze Wob, maar het voelt nog steeds niet zo. Het voelt niet als ‘onze’. Daar waar dat uitgerekend bij deze wet juist wel zo zou moeten zijn, dubbelop zelfs. Wetten zijn van het volk. Dat is één. Deze wet gaat over alle overheidsdocumenten en ook die zijn in tegenstelling tot wat velen denken NIET eigendom van de overheid, regering of de Staat, maar eigendom van het volk. Dat is twee.

Na die 30 jaar is nog steeds niet ingedaald, noch bij de overheid/ambtenaren noch bij het volk, dat overheidsdocumenten eigendom zijn van het volk. Dat bestuursrechterlijk bij het volk berustende eigendom levert juridisch gezien het recht op toegang. Nog steeds zien ambtenaren burgers die een beroep doen op de Wob als pottenkijkers. Bovendien vinden ze al dat extra werk maar lastig en storend. Die ambtenaren gaan nog steeds uit van de sinds 1 mei 1980 niet meer juiste opvatting dat de documenten van de overheid zijn. Ze zijn van het volk; het kan dus per definitie geen pottenkijken zijn: een burger vraagt via de Wob niet om een dienst van de overheid, nee een overheid is verplicht om de eigenaar [het volk, de burger] onverwijld toegang te geven tot zijn/haar eigendom. Onverwijld, dralen is in deze wet zelfs verboden! Lees het verhaal op Bigwobber.

Google Docs ondermijnt vertrouwelijkheid Rijk

In ieder geval twee departementen experimenteren met het maken van documenten via Google Docs. De voorwaarden kunnen de overheid nog opbreken, want Google eist een zeer ruime licentie.

Diverse ambtenaren van Justitie werken met regelmaat samen aan documenten via Google Docs, omdat het prettig is samen aan documenten te werken. Ook bij de ministeries van Binnenlandse Zaken en Economische Zaken is de tool met regelmaat in gebruik bij het werk, meldt een tipgever aan Webwereld. Lees het verhaal op Webwereld.

School dwingt student tot excuses informatieverzoek

AMSTERDAM – Een student van de Haagse Hogeschool heeft een nieuwe opdracht voor een afstudeerscriptie gekregen, omdat gemeenten geklaagd hadden over zijn informatieverzoek rond brandveiligheid. Zijn verzoek om documenten moet onder excuses worden ingetrokken. Jeroen Reitsema probeert met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur duidelijk te krijgen of gemeenten voldoende toezicht op brandveiligheid uitoefenen. De informatie moet een afstudeeronderzoek van de Academie voor Bestuur, Recht en Veiligheid van de Haagse Hogeschool voeden. Daarna komt de informatie in een online overzicht. Lees het verhaal op NU.nl.

Openheid vragen moet

Als het aan de Tweede Kamerfractie van de PvdA ligt komen er “minder mensen als meneer De Winter”. Dat stelde Tweede Kamerlid Pierre Heijnen gisteren bij de presentatie van een boek over de Wob.In het boek Een muur van rubber vertellen vooral journalisten over de tegenwerking, die zij keer op keer hebben bij het krijgen van openheid van onze bestuurders. In het boek zit ook een hoofdstuk van mijn hand dat vooral inzicht geeft in de creativiteit van sommige ambtenaren bij de rechtzoekende burger. Natuurlijk ook met een voorbeeld van hoe het ook kan.

Ik heb van het wobben op bepaalde thema’s een sport gemaakt, omdat ik anders bepaalde nieuwsverhalen onvoldoende rond krijg of een incompleet beeld heb. Niet omdat ik het leuk vind om iedere keer afwijzingen te krijgen en weer eens in bezwaar te moeten, maar omdat ik weiger akkoord te gaan met het verborgen houden van zaken die ons collectief eigendom zijn. In documenten staat namelijk de formele, bestuurlijke waarheid. Al vraagt de wet van het bestuur veel pro-actief openbaar te maken in de praktijk moet je iedere keer bedelen.

PvdA-feestje
Het boek werd aangeboden aan PvdA-politicus, oud-minister en oud-burgemeester Bram Peper, die ooit zelf als gevolg van een Wob-verzoek in politiek zwaar weer kwam. Dat ging toen over zijn declaratiegedrag. Hij stelde dan ook cynisch vast dat hij zijn functie verloor over bonnetjes, terwijl politici nu het teveel gedeclareerde terugbetalen en daarmee de kous af was.

Bij de bijeenkomst in Nieuwspoort was ook PvdA-kamerlid Pierre Heijnen, die het opnam voor de oh zo arme ambtenaren, die al die vragen van journalisten moeten beantwoorden. Zij moeten al die documenten maar gaan zoeken.

Minder De Winter
Daarbij viel ook de opmerking dat er in Nederland toch niet meer mensen als meneer De Winter moesten komen, want er werd toch echt teveel gewobt. Daardoor zou het systeem verstoppen en het getuigde van mijn luiheid dat ik zoveel vroeg. Tactisch laat hij buiten beschouwing dat de wet voorschrijft dat er een verplichting is om zaken pro-actief openbaar te maken. Ook moet de overheid een goede administratie voeren om stukken te vinden (de “goede en geordende staat uit de Archiefwet). Dat zou veel Wob-verzoeken versnellen.

Toen de opmerking niet goed bleek te vallen in journalistenland volgde het bekende politieke gedraai. Het ging om kleine gemeenten waar vragen een probleem zijn, want met ministeries had hij “geen medelijden”. Mijn wobjes waren vooral een “schot hagel”. Iedere onderbouwing van die stelling bleef uiteraard uit en bleef de link uit met nieuws dat daadwerkelijk wèl werd gemaakt.

Om onderbouwing kon ik natijd ook niet vragen, want meneer had een spoeddebat en moest weg. Iets met overheidsdocumenten over 11 standrechtelijke executies in Afghanistan die de Tweede Kamer niet krijgt. Een relletje dat begon met een Wob-verzoek. Tijdens het debat was er een ander spoeddebat: de RTL-nieuws Wob over de zelfverrijking bij de politietop.

Wat feiten
Toen vorig jaar de rel rond de OV-chipkaart speelde, kon ik samen met dagblad Trouw dankzij een Wob aantonen dat de conclusies fors waren afgezwakt. PvdA-coryfee Jeltje van Nieuwenhoven nam als OV-ambassadeur het elektronisch kaartje in een rapport in bescherming. Reizigers maken zich nauwelijks druk over de privacy. Dankzij de tegenwerking moest ik naar de rechter om hard te krijgen dat deze conclusies nergens op gebaseerd waren.

De irritatie van Heijnen over mijn ene Wob naar alle gemeenten is onheus. Diverse gemeenten konden de documenten binnen een dag vrijgeven. Dit kon simpeler als de VNG openheid van zaken had gegeven, maar zij lieten het liever op een semantische discussie bij de bestuursrechter aankomen. Dat het onderzoek nuttig was, bleek al snel: Het beleid van PvdA-staatssecretaris Heemskerk kon niet zonder kritische journalistiek. Het programmabureau NOiV besloot eerst niemand op decentrale overheden te zetten. Na het onderzoek zijn dat twee mensen.

Als PvdA-staatssecretaris Jetta Klijnsma niet herhaalde visies van het College Bescherming Persoonsgegevens in de wind zou slaan over een schuldendatabase was ik het dossier nooit gaan onderzoeken. Nu heb ik een ‘schot hagel’ moeten afvuren om helderheid te krijgen over waarom iedere Nederlander beschermd moet worden tegen overcreditering met een plan van niemand minder dan Dirk Scheringa.

Wat statistieken
In Nederland wordt niet gewobt. Gewoon niet. 1.200 Wobjes jaarlijks op landelijk niveau stelt niets voor. Het maakt duidelijk dat de Nederlandse onderzoeksjournalistiek in een crisis zit. Per hoofd van de bevolking wobben Amerikanen ruim zeventig maal zoveel. In Bulgarije zo’n 25 maal zoveel.

Nog wat getalletjes: in Engeland is er geen departement met minder dan vijftig Wob-ambtenaren, in Nederland geen één met meer dan vijf. Van de bijna 100 bezwaarschriften, die ik dit jaar schreef voor geweigerde informatie, werden er ruim 60 binnen twee weken zonder hoorzitting stilletjes gegrond verklaard zonder zitting.

Slomer dan Zimbabwe
Op 1 oktober werd de Wet openbaarheid van bestuur aangepast. Nu kunnen overheden met foefjes en trucjes het beantwoorden van verzoeken tot vijf maanden rekken met dank aan PvdA-minister Guusje ter Horst. Als ze besluiten te verstrekken, want de route met bezwaar duurt acht maanden. Samen met Zimbabwe hebben we dan ook de traagste toegang tot overheidsinformatie ter wereld. Dat in een tijd van digitalisering en ‘e-overheid’. Ter vergelijk: in Estland moet de overheid binnen 5 dagen antwoorden.

Wij zijn het achtste land dat een Wob kreeg. Als PvdA-boegbeeld Joop den Uyl de introductie niet tien jaar had vertraagd, hadden wij hoger gescoord. Dat je in Nederland brede vragen moet stellen (het beruchte ‘schot hagel’) komt door het systeem. De burger weet niet welke documenten er zijn. In ontwikkelde landen, zoals Noorwegen, kun je gewoon door documenten zoeken en per document een verzoek indienen. Dit jaar heb ik dat twaalf keer gedaan en dus heb je geen ‘schot hagel’ nodig, terwijl binnen een week alle wobjes waren beantwoord. PvdA-minister Guusje ter Horst weigert met de NVJ te praten over de Wob, zodat we dit punt nog steeds niet op tafel kunnen leggen.

Minder PvdA, minder Wobs!
De krokodillentranen van Pierre Heijnen roepen bij mij één emotie op: de irritatie van een old-school, regentesk bestuurder, die wel eventjes zal bepalen welke documenten een journalist wel of niet mag zien. Je snapt toch niet dat er een kloof tussen burger en politiek is. De waakhond van de democratie moet kennelijk verworden tot een soort schoothondje.

Ik wil een tegenvoorstel doen: als jullie met heel veel minder zetels in de Tweede Kamer terugkomen, komt er minder twijfelachtig beleid. Zou een zegen voor mijn kerndossiers als beveiliging en privacy zijn. Dan beloof ik jullie bestuurders – zo die er nog zijn – minder te bevragen. Daar is dan immers geen reden toe.

Sorry Pierre. Die vlieger gaat bij mij niet op. Ik ben het eerder met je partijgenoot Bram Peper eens, die juist tijdens de sessie verhaalde hoe belangrijk het is om feiten te checken. Dat doe je met documenten. En als je hebt opgelet zat hij heftig bevestigend te knikken toen ik jou van repliek diende.

Aan de slag
Ik vind wobben leuk, want ieder geopenbaard document is een overwinning op de achterkamertjes. Volgend jaar zullen er veel onderzoeken volgen. Nu tik ik – lekker lui – aan een Wobje over ACTA aan een buitenlandse overheid, want daar krijg je informatie wel. PvdA-staatssecretaris Heemskerk blijkt namelijk in achterkamertjes te onderhandelen over een verdrag waardoor met een beetje pech computergebruikende burgers straks zonder proces of bewijs aan Marokko kunnen worden uitgeleverd. Ik wil wel weten hoe dat zit als je het niet erg vindt…

Ik wil ICT-Ambassadeur worden (column)

De telefoon gaat. Het is Economische Zaken. “Brenno, wil je de komende twee jaar ict-ambassadeur van Nederland worden?”, vraagt Frank Heemskerk minzaam. “Ik wil ICT-Ambassadeur worden (column)” verder lezen

Reactie naar aanleiding van verloren Wob-zaak OV-Ambassadeur

Vandaag ontving ik de uitspraak in de rechtszaak tegen Jeltje van Nieuwenhoven, de OV-Ambassadeur, met het antwoord op de vraag of deze functionaris onder de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) valt. Dat blijkt niet het geval, omdat zij niet is aan te merken als een bestuursorgaan. Was ze dat wel geweest dan had zij een Wob-verzoek moeten beantwoorden dat vroeg om de onderbouwing bij een rapport over de reiziger en de OV-chipkaart. In hoofdstuk 3 lijkt geen onderbouwing te zijn bij conclusies rond  privacy.

Uiteraard heb ik een reactie op de uitspraak: “Reactie naar aanleiding van verloren Wob-zaak OV-Ambassadeur” verder lezen

Persbericht: Rechtszaak: Vereniging Nederlandse Gemeenten is gewoon overheid

Nadat de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) documenten over de uitvoering van overheidsbeleid niet wilde vrijgeven is journalist Brenno de Winter een rechtszaak gestart. Inzet is om de VNG te dwingen alsnog aan de Wet openbaarheid van bestuur (de Wob) te voldoen net als de rest van de overheid. “Persbericht: Rechtszaak: Vereniging Nederlandse Gemeenten is gewoon overheid” verder lezen

ICT Roddels 258: wie schrijft, die blijft

brievenbusWe praten in deze aflevering over Brenno’s WOB-marathon, Gonny’s bezigheden met iPhone OS 3.0, de nieuwe Internet Explorer 8, een extreem goedkope auto en we hebben een interview met Huub Stiekema, initiatiefnemer van Politie 2.0. Wie meer de moderne ambtenaar wil lezen kan natuurlijk ook terecht op Ambtenaar 2.0. Er is is zelfs een boek over Ambtenaar 2.0 verschenen, die je kostenloos online kunt lezen. Op de foto hierboven: TNT-medewerkers installeren brievenbus 2.0, nadat de vorige door Brenno’s brievenactie overbelast was geraakt (foto: TNT).